Trà ô long là gì? Đó là dòng trà lên men bán phần: lá trà được cho oxy hoá một phần rồi dừng lại, nên vị nằm giữa trà xanh tươi mát và hồng trà đằm ngọt. Cùng làm từ cây chè Camellia sinensis, nhưng chính mức oxy hoá và cách vò lá đã tạo nên hương hoa, hương mật rất riêng của ô long.

Trà ô long là gì và tên gọi từ đâu mà có?

Ô long (Oolong, Wulong) là cách đọc theo âm Hán của hai chữ thường được hiểu là "rồng đen", gợi hình những lá trà xoăn, sẫm màu sau khi chế biến. Trà xanh, hồng trà và ô long đều đến từ cùng một loài cây chè; điều làm chúng khác nhau là lá được xử lý thế nào sau khi hái, đặc biệt là để oxy hoá đến đâu.

Nếu trà xanh được diệt men gần như ngay để giữ màu lá, còn hồng trà được để oxy hoá gần trọn vẹn, thì ô long đứng ở giữa. Người làm trà chủ động bắt đầu, kiểm soát rồi dừng quá trình oxy hoá trước khi lá "chín" hẳn. Vì vậy, cùng mang tên ô long nhưng có loại xanh, thơm hoa; có loại nâu đỏ, đậm mùi rang.

Nguồn gốc và hành trình về Việt Nam

Ô long khởi nguồn từ vùng Phúc Kiến (Trung Quốc), sau đó sang Đài Loan và phát triển rất mạnh ở đây, trước khi được đưa vào trồng tại Việt Nam. Ở nước ta, ô long được trồng thành công tại Lâm Đồng và một số tỉnh miền núi phía Bắc; báo chí từng nhắc đến các vùng như Mộc Châu, Thái Nguyên, Yên Bái bên cạnh Lâm Đồng. Phần lớn giống được trồng có gốc từ các giống ô long cao sơn của Đài Loan.

Với người mê trà, đây là điều thú vị: bạn có thể thưởng thức ô long trồng ngay trên đất Việt, trong khí hậu cao nguyên mát lạnh. Nếu muốn tận mắt thấy những đồi chè ở Lâm Đồng, hành trình khám phá vùng trà Bảo Lộc là một gợi ý đáng cân nhắc.

Ô long được làm ra như thế nào?

Mỗi xưởng có bí quyết riêng, nhưng khung quy trình thường gồm những bước sau:

1. Hái lá: thường hái tay theo kiểu một búp kèm hai lá non để giữ độ đều.
2. Làm héo và lên men: lá được phơi, làm héo rồi cho oxy hoá ở mức người làm trà mong muốn.
3. Diệt men: sao hoặc sấy nóng để chặn đứng quá trình oxy hoá, "khoá" lại hương vị ở thời điểm đẹp nhất.
4. Tạo hình và sấy khô: lá được vò, định hình (xoăn dài hoặc vo viên) rồi sấy khô để bảo quản lâu.

Mức oxy hoá của ô long trải khá rộng. Có tài liệu chia thành ba nhóm: lên men nhẹ khoảng 10–20% (như Bao Chủng), trung bình khoảng 20–50% (nhiều loại ô long Đài Loan, Thiết Quan Âm) và lên men cao khoảng 50–80%. Con số chỉ mang tính tham khảo, nhưng giúp bạn hình dung vì sao hai gói "ô long" có thể khác nhau đến vậy.

Hương vị: nhận biết ô long nhẹ và ô long đậm

Một cách nhìn nhanh khi đứng trước quầy trà:

• Ô long lên men nhẹ: lá xanh, nước vàng chanh nhạt, hương hoa thanh, gần với trà xanh nhưng mềm và ngọt hậu hơn.
• Ô long lên men vừa: nước vàng óng, hương hoa xen mùi trái chín, vị tròn, đây là kiểu nhiều người mới bắt đầu dễ thích.
• Ô long lên men cao hoặc rang kỹ: lá nâu sẫm, nước màu hổ phách, mùi rang, mùi mật, hợp người quen vị đậm.

Kinh nghiệm của chúng tôi: hãy ngửi lá khô trước, rồi ngửi nắp ấm sau nước đầu. Ô long tốt thường giữ hương qua nhiều nước pha, nước sau không bị nhạt thếch hay chát gắt.

Cách thưởng thức ô long cho người mới

Ô long hợp với kiểu pha ấm nhỏ, nhiều nước ngắn. Một vài lưu ý thực tế:

• Tráng ấm chén bằng nước nóng trước khi cho trà, để ấm giữ nhiệt và hương bung đều.
• Đánh thức trà: với ô long vo viên, nhiều người rót một lượt nước nóng rồi chắt bỏ nhanh để lá bắt đầu nở.
• Pha nhiều nước, mỗi nước ngắn: nếm từng nước để thấy hương thay đổi; viên trà nở dần nên những nước sau thường dậy hương hơn.
• Dùng nước sạch, ít mùi: nước có mùi clo hay mùi lạ sẽ lấn át hương hoa vốn rất mảnh của ô long.

Nếu muốn học bài bản cách nhận diện hương vị và điều chỉnh lượng trà, thời gian hãm, bạn có thể tham khảo khoá học cơ bản của Nghiện Trà. Còn để tìm chọn ấm chén hợp với ô long, hãy ghé chuyên mục Trà và trà cụ.

Chọn mua ô long: vài điều nên hỏi người bán

• Trà trồng ở đâu, giống gì? Người bán có tâm thường nói rõ vùng trồng (Lâm Đồng, Mộc Châu…) và giống.
• Mức lên men, có rang hay không? Câu trả lời giúp bạn đoán trước hương vị.
• Ngày sản xuất và cách đóng gói: ô long lên men nhẹ nên dùng khi hương còn tươi; gói hút chân không, kín khí là điểm cộng.
• Có được nếm thử không? Một ấm thử nhỏ luôn đáng tin hơn mọi lời mô tả.

Muốn ngồi xuống thử vài loại ô long trong không gian yên tĩnh, bạn có thể ghé một quán trà như Hiền Minh Tea House để được pha và trò chuyện trực tiếp.

Câu hỏi thường gặp

Trà ô long có phải là trà xanh không?

Không. Cả hai cùng từ cây chè, nhưng trà xanh gần như không oxy hoá, còn ô long được oxy hoá một phần nên hương vị khác hẳn.

Việt Nam có trồng trà ô long không?

Có. Ô long được trồng ở Lâm Đồng và một số tỉnh miền núi phía Bắc, phần lớn từ giống cao sơn gốc Đài Loan.

Vì sao có loại ô long xanh, có loại nâu sẫm?

Do mức lên men và độ rang khác nhau: lên men nhẹ cho lá xanh, hương hoa; lên men cao hoặc rang kỹ cho lá nâu, vị đậm.

Ảnh bìa: Nadav Spiegelman, CC BY-SA 4.0, qua Wikimedia Commons.

Tham khảo: Báo Pháp luật Việt Nam; Znews; VnExpress.