Trà Shan tuyết là dòng trà làm từ búp của những cây chè Shan mọc trên núi cao vùng Tây Bắc và Đông Bắc Việt Nam, nhiều cây đã vài trăm năm tuổi. Điểm dễ nhận ra nhất là lớp lông tơ trắng mịn phủ trên búp non, trông như phủ tuyết – cũng là nguồn gốc của cái tên. Bài viết này giúp bạn hiểu trà Shan tuyết khác gì các loại trà khác, chọn trà thế nào và pha sao cho đúng vị.

Trà Shan tuyết là gì?

"Shan" là tên giống chè có lá to, búp mập, thân cao, thường mọc ở vùng núi trên dưới 1.000 m. Chữ "tuyết" chỉ lớp lông trắng bạc trên búp và lá non. Lớp lông này hình thành nhờ khí hậu sương mù, lạnh và ẩm quanh năm của vùng cao, nên người làm trà thường hái búp từ sáng sớm khi còn đọng sương để giữ được lớp tuyết.

Khác với chè trung du trồng thành luống thấp, nhiều cây Shan tuyết mọc rải rác giữa rừng, thân to, người hái phải trèo lên cây. Đó là lý do trà Shan tuyết cổ thụ luôn được coi là dòng trà quý, sản lượng không nhiều.

Shan tuyết được trồng ở đâu?

Những vùng nổi tiếng với chè Shan tuyết gồm Hà Giang, Tuyên Quang (vùng Na Hang, Hồng Thái), Yên Bái (Suối Giàng), Sơn La (Tà Xùa), Lào Cai và một số vùng núi cao ở miền Trung. Chè Shan tuyết Hà Giang đã được cấp chỉ dẫn địa lý từ năm 2018, với vùng trồng trải từ khoảng 600 m đến trên 1.000 m so với mực nước biển.

Khí hậu ở các vùng này khá giống nhau: nhiệt độ trung bình thấp, độ ẩm cao, mây mù dày đặc. Điều kiện đó khiến cây sinh trưởng chậm, búp tích luỹ nhiều hương vị hơn.

Đặc điểm nhận biết trà Shan tuyết

• Ngoại hình: cánh trà to, xoăn chặt, búp phủ lông ánh bạc, màu sắc tương đối đồng đều.
• Màu nước: xanh vàng hoặc vàng sáng, trong.
• Hương: thơm tự nhiên, thoảng mùi mật ong, hoa rừng – không phải mùi hương liệu.
• Vị: chát nhẹ lúc đầu, sau đó chuyển sang ngọt hậu kéo dài ở cổ họng.

Ở nhiều vùng, trà Shan tuyết được làm theo cách "ba không": không dùng thuốc bảo vệ thực vật, không bón phân hoá học và không ướp hương liệu. Khi mua, bạn nên hỏi rõ nguồn gốc vùng trồng và cách chế biến.

Các dòng trà làm từ Shan tuyết

Cùng một búp Shan tuyết, cách chế biến khác nhau sẽ cho ra những dòng trà rất khác:

• Lục trà (trà xanh): sao diệt men ngay sau khi hái, giữ màu xanh và vị tươi.
• Bạch trà: chỉ làm héo và sấy nhẹ, thường dùng búp non nhiều lông tuyết, vị thanh và ngọt.
• Hồng trà: lên men hoàn toàn, nước màu hổ phách, vị dịu, hậu ngọt rõ.
• Trà đóng bánh: trà được ép thành bánh để bảo quản và để lâu năm, vị chuyển dần theo thời gian.

Một số thương hiệu như Hacoocha làm đủ các dòng bạch trà, hoàng trà, hồng trà, lục trà và trà bánh từ Shan tuyết cổ thụ Hà Giang, phù hợp nếu bạn muốn nếm thử và so sánh.

Cách pha trà Shan tuyết đúng vị

Trà Shan tuyết không cần pha quá cầu kỳ, nhưng nhiệt độ nước là yếu tố quan trọng nhất.

1. Tráng ấm chén bằng nước sôi để làm nóng dụng cụ.
2. Cho trà: khoảng 5–7 g trà cho ấm 150–200 ml.
3. Đánh thức trà: rót một lượt nước nóng rồi chắt bỏ ngay sau vài giây.
4. Hãm trà: với lục trà và bạch trà, dùng nước khoảng 80–85°C; hồng trà và trà bánh có thể dùng nước sôi hơn, khoảng 90–95°C.
5. Thời gian: nước đầu khoảng 20–30 giây, các nước sau tăng dần. Trà ngon có thể pha được 5–7 nước.

Nếu nước quá sôi với lục trà, nước sẽ chát gắt và mất hương. Ngược lại, nếu thấy nhạt, tăng thời gian hãm thay vì tăng lượng trà.

Bảo quản trà Shan tuyết

Giữ trà trong hộp kín, tránh ánh sáng, độ ẩm và mùi lạ. Lục trà và bạch trà nên dùng trong vòng một năm để giữ hương; trà bánh thì có thể để lâu hơn ở nơi khô thoáng.

Muốn tận mắt thấy cây chè Shan tuyết cổ thụ?

Không gì bằng được ngắm những cây chè trăm tuổi giữa mây núi và ngồi thưởng trà cùng người làm trà. Bạn có thể tham khảo hành trình trà Shan tuyết Hà Giang hoặc hành trình Shan tuyết Tà Xùa mà Nghiện Trà đang chuẩn bị. Nếu muốn học bài bản cách cảm và pha trà, hãy xem các khoá học trà.

Câu hỏi thường gặp

Trà Shan tuyết có phải trà Thái Nguyên không?

Không. Trà Thái Nguyên chủ yếu làm từ giống chè trung du lá nhỏ, trồng ở vùng đồi thấp. Shan tuyết là giống chè lá to, mọc trên núi cao, búp có lông trắng.

Vì sao trà Shan tuyết cổ thụ đắt hơn?

Cây mọc rải rác trên núi, hái thủ công, sản lượng mỗi cây ít và phải vận chuyển xa, nên giá thành cao hơn trà trồng đồi.

Uống trà Shan tuyết lúc nào là hợp?

Buổi sáng hoặc đầu giờ chiều là thời điểm dễ chịu nhất. Người nhạy cảm với caffeine nên tránh uống đậm vào buổi tối.

Tham khảo: báo Nhân Dân (bài về trà Shan tuyết Tuyên Quang); Thương hiệu & Công luận (chỉ dẫn địa lý chè Shan tuyết Hà Giang).